Amasya tamimi...

22 Haziran 1919 tarihinde yayınlanan "Amasya Tamimi" ile "Milletin İstiklâlini Yine Milletin Azim ve Kararı Kurtaracaktır" denilerek Milli Mücadele burada fiiliyata geçirilmiştir. Bu itibarla, Amasya, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda da ilk önemli adımın atıldığı yer olmuştur.

Amasya'ya giderseniz yapmanız gerekenler basit. Amasya Müzesinin Mumyalar bölümünü ve Hitit Tanrı Heykelini mutlaka görmelisiniz. Yeşilırmak Yalıboyu Amasya evlerini, II. Bayezid Külliyesi'ni, Bimarhane'yi gezmelisiniz. Kral Kaya Mezarlarını ziyaret edilmesi gereken yerler arasında. Borabay Gölü eşsiz güzelliği ile göz dolduran yerler arasında. Son olarak mutlaka Amasya Misket Elması yemelisiniz.

Coğrafi konum olarak Orta Karadeniz Bölümünün iç kısmında yer almaktadır. Doğudan Tokat, güneyden Tokat ve Yozgat, batıdan Çorum, kuzeyden Samsun illeri ile çevrilidir. İlk yerleşimin MÖ. 5500 yıllarına kadar uzandığı belirlenen Amasya; Antik Çağdan günümüze kadar geçen zaman içerisinde Hitit, Frig, Kimmer, Lidya, Pers, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı medeniyetlerine ev sahipliği yapmıştır. 1386 yılında Osmanlı topraklarına katılan Amasya, Osmanlı padişah ve şehzadelerinin gösterdikleri özel ilgi nedenleriyle "Şehzadeler Şehri" olarak da ün yapmıştır. Amasya, Kurtuluş Savaşı sırasında ön plana çıkmıştır.

19 Mayıs 1919'da Samsun'da başlayan Milli Mücadelenin ilk adımı 12 Haziran 1919'da Mustafa Kemal'in Amasya'ya gelmesiyle devam etmiştir. Kurtuluş Mücadelesinin planları hazırlanmış, Erzurum ve Sivas Kongrelerinin toplanmasına burada karar verilmiş, 22 Haziran 1919'da yayınlanan Amasya Tamimi ile "Milletin İstiklalini yine milletin azim ve kararının kurtaracağı" Amasya'da ilan edilmiştir. Amasya'nın adı Danişmendliler zamanında bazen Amasiyye, bazen de Şehr-i Haraşna olarak anılmıştır. Selçuklu, İlhanlı, Beylikler ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde de Amasya adı herhangi bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmiştir.

Bölge efsaneleri ile adından söz ettirmeyi başarmış. Amasya'da yüzyıllardır anlatıla gelen efsaneler vardır. Ferhat ile Şirin, Güzelce Kız (Aynalı Mağara), Kurtboğan, İnci Baba, Serçoban, Lokman Hekim ünlü olanlarıdır.

Amasya dansları ve oyunları özellikle düğünlerde, kına gecelerinde, özel gecelerde ve askere giden gençler uğurlanırken oynanmaktadır. Yelleme oyunu daha çok askere giden gençler tarafından oynanır. Özünde yiğitlik duygusu taşımaktadır. Mahir Çavuş, Amasya'nın Göynücek İlçesi'nde yaşamış olan bir yiğittir. İlçenin bir köyünde yaşayan bir kıza sevdalıdır. Onların sevgisine ithaf edilen bu oyun, yöre halkı tarafından halen oynanmakta, benimsenip sevilmektedir. Sim Sim oyunu Ateş etrafında dönülerek, bir el arkada, diğeri havaya kaldırılarak davul ve zurna eşliğinde oynanır. Diğer oyuncu kendini göstermeden ortada oynayan kişiye vurarak kovmak amacıyla, nara atarak hızlı bir şekilde oyuna girer ve gösterisini yapar. Burada önemli olan, oyuncunun hareketlerinin çabukluğu ve oyunundaki estetiktir. Ayrıca, anlaşan iki oyuncu karşılıklı gösteri yaparlar.

İlde el sanatları yelpazesi oldukça çeşitlidir. Halkın geçim kaynakları arasında olan el sanatları arasında halı ve kilim dokumacılığı, teneke semaver yapımı, peştamal yapımı, çarşaf dokuma iğne oyası, ağaç işleri, kırnap ve halat eğirme, sıcak demir yapımı gibi konular bulunmaktadır.

Yörenin mutfağı oldukça lezzetli yemekler sunuyor. Amasya ekolojik yapısı nedeniyle zengin bitki örtüsüne, dolayısıyla zengin mutfak kültürüne sahiptir. Her yörenin kendine özgü yemekleri vardır. Bazı yemekler ise diğer yörelerde de bilinmesine rağmen her yörede değişiklik arz eder. Çatal çorba, sakala çarpan, toyga çorbası, cilbir, helle çorbası, kesme ibik çorbası, yarma çorbası sevilen çorbaları arasındadır. Bakla dolması, etli bamya, keşkek, ciğer sarması, göbek dolması, madımak, mıhlama, mumbar, işkembe, pastırmalı pancar, patlıcan pehli, pastırma pağallemesi, pirpirim, sirkeli ciğer ve sulu köfte ise etli yemekler arasında yerini alıyor.

Tatlılardan bahsetmeden olmaz. Dene hasudası, kuymak, yuka tatlısı, ayva gailesi, elma tatlısı, fırın sütlaç, gelin parmağı, gömlek kadayıfı, kalbur tatlısı, höşmerim, peluza, şeker böreği, unutma beni, vişneli ekmek ve zerdali gailesi gibi çok geniş bir menüye sahip.

Hamur işleri arasında Amasya çöreği, yağlı katmer, kabak kavuklu pilav, bişi, cırıtka, cızlak, akıtma, döndürme, ekmek aşı, eli böğründe, haşhaşlı cevizli çörek, hengel, kıymasız mantı, kaypak, mayalı, patlıcanlı pilav, sini suböreği, tepsi böreği, yakasal böreği ve yanuç, yöresel yemekler olarak sayılabilir.

İl ayrıca termal turizmi ile adından söz ettirmektedir. Hamamözü İlçesine bir kilometre uzaklıkta Kahramanlar İçmesi bulunmaktadır. Göynücek İlçesi Ilıca Mevkiinden çıkan içmelerde sağlık açısında çok yarar sağlamaktadır. Bu iki kaplıca farklı yararlar sağlamaktadır. Bu yararlarda raporlarla kanıtlanmıştır.

Amasya Yedikuğular Kuş Cenneti (Yedikır Barajı), Amasya'nın kuzeybatısında yer alan ve yapımı 1985 yılında tamamlanan küçük bir baraj gölüdür. Alan, üreme dönemi dışında kalan aylarda burada konaklayan çok sayıda angıt ile Önemli Kuş Alanı (ÖKA) statüsü kazanır. Kış aylarında aralarında çamurcun, yeşilbaş ve büyük karabaş martısının da bulunduğu önemli sayıda su kuşuna ev sahipliği yapar. Yaban hayatı koruma sahası ve SİT alanıdır.

Amasya

Kuruluşundan binlerce yıllık zaman dilimi içerisinde (Tahminen 7500) Hititler, Frigler, Kimmerler, Lidya, Pers, Helenistik, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı medeniyetlerine ev sahipliği ve krallara başkentlik yapmış, alimler, bilim adamları, sanatkarlar, şairler yetiştirmiş, şehzadelerin eğitim gördüğü bir belde olmuştur. İl merkezi ve ilçelerinde bulunan tarihi eser ve mekanlarla tarihin derinliklerinden günümüze kadar uzanan bir gizemli yolcuk her alanda kendisini göstermektedir. Abidevi yapılar ve doğal güzellikler birbirine kaynaşmıştır. Binlerce yıllık medeniyetlerin izleri, doğal afetler, depremler ve tahribatlara karşı en ilginç örneklerini insanlığın görücülüğüne sunmuştur.